Pomysły na przetrwanie, wolność i niepodległość polskich zesłańców politycznych na Syberii w XIX wieku (do 1914 roku). Część II. Pomysły na wolność i niepodległość - Caban, Wiesław (Respectus Philologicus, 2015)
Pewna grupa Polaków zesłanych na Syberię za działalność w ruchu niepodległościowym jeszcze w drodze na katorgę myślała nad sposobami wydostania się na wolność. Niektórzy decydowali się na pojedyncze lub grupowe ucieczki. Niestety, większości z nich nie przyniosła upragnionej wolności. Polscy zesłańcy z czasów powstania listopadowego oraz powstania styczniowego przygotowywali plany wzniecenia otwartych buntów przeciw caratowi. Liczyli, że do swych przedsięwzięć pozyskają mieszkańców Syberii. Największym echem odbiła się tak zwana sprawa omska z 1833 roku i powstanie na trakcie około bajkalskim z 1866 roku. Zesłana do Omska duża grupa uczestników powstania listopadowego przy współpracy z mieszkańcami Syberii zaplanowała wybuch powstania, które w konsekwencji miało przynieść wolność Polakom, mieszkańcom Syberii i Kirgizom. Wszystko zakończyło się aresztowaniami. Powstanie na trakcie okołobajkalskim przygotowali Polacy zesłani do Syberii Wschodniej. Zakładano, że przy pomocy ludności syberyjskiej uda się opanować Irkuck, Krasnojarsk i Tomsk i dalej razem z Kirgizami prowadzić otwartą walkę z wojskami carskimi. Powstanie trwało kilka dni i skończyło się tragicznie dla jego uczestników.